Trang chủ Danh mục Kiến thức y khoa CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ THOÁI HÓA CỘT SỐNG

Cột sống (CS) là một thành phần của cơ quan vận động. Các đốt xương sống kết nối với nhau tạo nên trục giữa của cơ thể. Cột sống tiếp nối với các chi qua xương đai chi, giúp con người ta di chuyển, sinh hoạt và làm việc. Một sự sai lệch, khiếm khuyết hay tổn thương của CS nó sẽ ảnh hưởng rất lớn tới chất lượng sống. Biểu hiện lâm sàng của THCS thường rất đa dạng: đau vùng CS thắt lưng, CS cổ hay gián tiếp đau, tê, liệt vùng thần kinh tủy sống chi phối như: Đau vai–gáy-tay khi thoái hóa CS cổ. Đau thần kinh tọa khi THCS thắt lưng. Tuy nhiên các triệu chứng đau CS, hay đau tê các vùng tương ứng là biểu hiện của nhiều bệnh khác nhau không chỉ riêng đặc trưng cho THCS. Không ít bệnh nhân bị chẩn đoán nhầm là THCS.

Một số bệnh thường gặp ở cột sống:

  1. Thoái hóa CS.
  2. Loãng xương CS.
  3. Chấn thương CS.
  4. Chấn thương phần mềm cạnh CS.
  5. Thoát vị đĩa đệm.
  6. Trượt đốt sống.
  7. Viêm CS.
  8. Lao CS.
  9. Bướu lành CS.

10. Ung thư di căn xương

Có rất nhiều tổn thương khác nhau ở CS nên việc chẩn đoán nhầm là THCS rất dễ xẫy ra. Để chẩn đoán chính xác THCS ngoài triệu chứng lâm sàng thì còn phải dựa vào dấu chứng của các kỹ thuật khác như: hình ảnh X Quang, CT scan, hình ảnh cộng hưởng từ (MRI).

Trong khuôn khổ bài này chúng tôi xin giới thiệu về bệnh thoái hóa cột sống (Spinal degeneration) là bệnh thường gặp nhất ở CS do tổn thương các thành phần của CS như: sụn, xương dưới sụn.THCS thường gặp ở người lớn tuổi. Trước đây người ta xem nó là căn bệnh của người cao tuổi. Tuy nhiên nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy có rất nhiều người trẻ dưới 40 tuổi cũng bị THCS.

1. NGUYÊN NHÂN

Nguyên nhân gây THCS chia làm 2 nhóm chính: nguyên phát và thứ phát.

1.1. THCS nguyên phát

. Tuổi tác: theo dòng thời gian, càng lớn tuổi thì tỷ lệ THCS gia tăng, đặc biệt phụ nữ sau mạn kinh do bị suy giảm estrogen (nội tiết tố nữ), làm gia tăng quá trình loãng xương và THCS

. Tác động của các lực cơ học: các lực có thể nhẹ nhưng kéo dài hay tác động lặp di lặp lại nhiều lần sẽ dẫn tới THCS: người làm việc ở một tư thế quá lâu (ngồi hay đứng lâu và lặp đi lặp lại trong một thời gian dài).

. Yếu tố di truyền: con cái được thừa hưởng cấu tạo sụn khớp và sự THCS sớm hay trễ từ Cha Mẹ.

. Yếu tố sinh hóa: khiếm khuyết về thành phần cấu tạo sụn khớp sẽ đẫy nhanh quá trình THCS

1.2. THCS thứ phát

. Loãng xương: xương dưới sụn là điểm tựa cho sụn khi bị loãng xương sẽ ảnh hưởng rất nhiều tới sụn khớp.

. Chấn thương CS.

. Sai lệch điểm tỳ đè lên các mặt khớp (trượt đốt sống)

. Thể tạng: Béo phì dẫn tới sự quá tải cho CS.

. Bệnh Viêm CS.

. Do điều kiện sống khó khăn, ăn uống không đầy đủ dưỡng chất cần thiết cho cột sống.

. Làm việc, lao động nặng quá sớm và quá sức. Ví dụ như mang vác, gồng gánh nặng từ lúc 12, 13 tuổi, khi mà khung xương còn đang trong giai đoạn phát triển, chưa định hình, hoàn thiện.

. Chế độ tập luyện thể dục, thể thao không hợp lý.

. Thường xuyên mang, vác, đẩy, kéo các vật nặng không đúng tư thế.

2. CÁCH NGĂN NGỪA THOÁI HÓA CỘT SỐNG

Từ các nguyên nhân gây THCS thường gặp, chúng ta có 7 biện pháp ngăn ngừa THCS:

2.1. Duy trì trọng lượng cơ thể ở mức độ thích hợp

Khi bạn càng mập, sức nặng đè lên CS càng lớn, nhất là vùng thắt lưng, sẽ đẩy nhanh quá trình THCS thắt lưng.

2.2. Thể dục thể thao phù hợp

Luyện tập thể dục, thể thao phù hợp với:

. Tuổi,

. Giới,

. Tổng trạng, sức khỏe của từng người.

. Phải tùy theo mức độ tổn thương và loại tổn thương của CS để có chương trình tập luyện thích hợp.

Luyện tập vừa sức sẽ giúp cơ bắp khỏe mạnh, máu huyết lưu thông dễ dàng và đó là yếu tố giúp tăng cường dinh dưỡng cho lớp sụn khớp. Cơ bắp khỏe mạnh sẽ giúp giảm lực đè ép lên khớp xương trong vận động. Nếu sự luyện tập quá mức, không đúng sẽ không tốt cho khớp và vô tình chúng ta đã đẩy nhanh quá trình thoái hóa khớp.

2.3. Giữ cơ thể ở tư thế sinh lý và nên thay đổi tư thế thường xuyên

Tư thế tốt sẽ giúp bảo vệ các khớp tránh được sự tỳ đè không cân đối. Ở tư thế sinh lý, diện tích tiếp xúc giữa hai mặt khớp sẽ đạt mức tối đa, vì thế lực đè ép sẽ tối thiểu. Hơn nữa, khi đó sẽ có sự cân bằng lực giữa các dây chằng và cơ bắp quanh khớp, giúp giảm bớt nhiều nhất lực đè ép lên hai mặt sụn khớp. Mặt khác chúng ta nên thường xuyên thay đổi các tư thế trong sinh hoạt hàng ngày.Tránh nằm lâu, ngồi lâu, đứng lâu một chỗ, vì như vậy sẽ làm ứ trệ tuần hoàn và gây cứng khớp, THCS. Đặc biệt tư thế ngồi không có điểm tựa: ngồi xổm tác động xấu nhiều tới khớp gối và cột sống thắt lưng.

2.4. Chú ý tư thế làm việc

Không khiêng vác quá nặng, Khi nâng hay xách đồ nặng, bạn cần chú ý tư thế (tư thế vững nhất mà cơ thể có thể có được) và sử dụng lực cơ của hai bên cơ thể cân bằng (không xách vật nặng bằng một tay)

2.5. Giữ nhịp sống thoải mái

Trong bộn bề công việc hàng ngày lo toan cuộc sống, bạn nên sắp xếp công việc hợp lý, hài hòa giữa nghỉ ngơi và lao động “Quẳng gánh lo đi để mà sống”. Nên nhớ rằng các cơ quan trong cơ thể của chúng ta cũng cần có sự nghỉ ngơi để tái tạo lại năng lượng. Dấu hiệu đau là dấu hiệu báo động sớm nhất, chúng ta cần phải ngưng ngay những tác nhân gây đau để bảo vệ cho CS của chúng ta.

2.6. Phòng tránh chấn thương CS:

Chấn thương là một trong những thủ phạm gây thoái hóa CS, do đó chúng ta cần tránh. Nếu không may bị chấn thương cần quan tâm điều trị đúng mức để nhanh phục hồi tổn thương. Như đau khi làm nặng hay làm việc sai tư thế (trái miếng) thì phải được điều trị đúng cách.

2.7. Phát hiện sớm THCS:

Cần quan tâm khi có một trong những triệu chứng sau: đau CS hay các bộ phận do thần kinh CS chi phối, giới hạn cử động CS. THCS cần được phát hiện sớm và điều trị, loại bỏ nguyên nhân kịp thời thì khả năng hồi phục rất cao.

3. ĐIỀU TRỊ THOÁI CỘT SỐNG

THCS gồm nhiều nguyên nhân khác nhau do vậy điều trị THCS cũng có nhiều phương thức khác nhau và hoàn toàn sai nếu chúng ta quan niệm rằng đã là THCS thì phương thuốc giống nhau.

Điều trị THK dựa trên những nguyên tắc cơ bản sau:

  1. Điều trị theo nguyên nhân gây ra thoái hóa: ví dụ nếu nguyên nhân là viêm CS thì phải điều trị viêm, do chấn thương thì phải điều trị chấn thương. THCS ở người lớn tuổi thì phai bổ sung các chất người lớn tuổi bị thiếu hụt … Do đó quan  trọng cho việc điều trị thành công là xác định đúng nguyên nhân gây THCS.
  2. Kháng viêm, giảm đau: Giúp người bệnh tiếp tục sinh hoạt và công tác bình thường. Nên dùng các thuốc kháng viêm không steroid: Meloxicam (Mobic, Melocam…), Etoricoxib (Panecox, torincox…), Celecoxib (Ikoxib, celebrex, secnipro…), diclofenac (Voltaren, Diclofen…) Diacerein (Fudalis, Artroda…). Không nên dùng các thuốc có corticoid.
  3. Giảm áp lực đè lên các CS bị thoái hóa: giảm cân, không chạy nhảy, không tập luyện nặng hay khiêng vác nặng hay tiếp tục những tư thế tác động không tốt lên CS … trong khi CS đang tổn thương.
  4. Dùng thuốc bổ xương, khớp: cũng như các thuốc chống loãng xương tùy trường hợp. Thuốc bổ khớp: Glucosamine, Chondrotine, JEX(UC-II)… Thuốc bổ xương, chống loảng xương: Calcium, Vitamin D (Briozcal, Nutrios, CaD, Calcium sando, Vitamine D3, Vitamine AD…), Biphosphonate (Acitonal, Alendronate, Fosamax…), Calcitonin, Miacalsic, Hormon thay thế (Raloxifene, Bonmax ...).
  5. Vận động tập luyện: nhiều hay ít và cường độ mạnh hay nhẹ tùy thuộc theo từng nhóm nguyên nhân gây THCS (nên tư vấn Thầy thuốc chuyên khoa).
  6. Phẫu thuật: chỉ tiến hành khi điều trị nội khoa thất bại, THCS có biến chứng chèn ép các dây thần kinh.

PGS.TS.  Nguyễn Văn Thắng

Trưởng Phòng khám Cơ Xương Khớp

Bệnh viện Đại học Y Dược - Cơ sở 2